W minionym tygodniu polska reprezentacja rozegrała trzy mecze towarzyskie, który miały dać selekcjonerowi odpowiedzi na pytania dotyczące optymalnego wyboru składu na Mistrzostwa Europy. “Orły” zaprezentowały się rozmaicie, ale w większości przypadków da się wyciągnąć konkretne wnioski – niektóre oczywiste, inne mniej. Od dawna wiadomo, że Artur Boruc to aktualnie najbardziej wartościowy polski zawodnik. Mecz z Danią pozwolił po raz kolejny zwrócić uwagę na jego niekonwencjonalną technikę bronienia w sytuacjach sam na sam, której nie prezentuje chyba żaden inny bramkarz. Bramkarz Celtic Glasgow wychodząc do napastnika rozkłada ręce i nogi przybierając wygląd mocno spłaszczonej litery X, co pozwala mu uniknąć zarówno założenia siatki jak i strzału obok niego. Chwilami wygląda to naprawdę fantastycznie, bo jego interwencje to klasa światowa. Drugim po Borucu najpewniejszym zawodnikiem jest aktualnie Mariusz Lewandowski, którego bez cienia wątpliwości można porównać do takich pomocników jak Tobias Linderoth, David Albelda czy Tomas Galasek. Do klasy Makelele czy de Rossi’ego trochę mu jeszcze brakuje, ale jego rozwój musi cieszyć, zwłaszcza kibiców, którzy pamiętają jego grę za czasów prowadzenia kadry narodowej przez Bońka czy Janasa. Trzecim zawodnikiem o niepodważalnej wartości jest Michał Żewłakow, który rzadko popełnia błędy, świetnie dowodzi linią obrony i jest bardzo solidny w pojedynkach.

Wśród piłkarzy, którzy zagrali z Macedonią trudno kogokolwiek wyróżnić. Na pewno przyzwoicie zagrali Mariusz Jop oraz Adam Kokoszka, choć ten pierwszy spóźnił się z interwencją przy golu dla rywali. Tomasz Kuszczak też zachował się wtedy niezbyt dobrze, ale w paru innych sytuacjach ratował nas przed stratą bramki. Sporo czarnej roboty wykonał w środku pola Rafał Murawski, którego można określić mianem następcy Sobolewskiego – może jedynie brakuje mu jeszcze trochę agresywnego nastawienia. Łukasz Garguła niestety zaprezentował cały wachlarz nieudanych dośrodkowań – co gorsza, nie poprawił tego w krótkim występie z Danią. Radosław Majewski zagrał trochę w kratkę, ale w jego przypadku trzeba sprostować jedną rzecz. Sam zawodnik oraz wielu komentatorów w mediach było zaskoczonych czy nawet zbulwersowanych ustawieniem na pozycji prawego pomocnika. Można zrozumieć zdziwienie samego zawodnika, który w Groclinie jest ustawiany na środku pomocy przy ustawieniu 4-4-2, ale po dziennikarzach należałoby się spodziewać większego obeznania w temacie. Już od dobrych paru lat ustawianie na skrzydle nominalnych rozgrywających to niemal elementarz, jedno z bardziej zaskakujących posunięć i oczywisty wręcz wniosek wysnuty z coraz większego nacisku na agresywną grę w defensywie. Rozgrywający ustawiony bliżej linii zawsze będzie miał więcej swobody niż ten w środku i jest to wykorzystywane przez wielu zawodników, żeby tylko wymienić Riquelme grającego w ten sposób jakiś czas temu w Villarreal, Rosicky’ego i Hleba w Arsenalu czy też Iniestę w Barcelonie. Po raz kolejny wychodzi przywiązanie do schematów i brak rozeznania w temacie. Rzecz jasna, należałoby się zastanowić, dlaczego pomysł nie wypalił – zbyt zachowawcza gra Pawła Golańskiego, ogólny brak zrozumienia wynikający z małego doświadczenia zawodników i niezbyt aktywna gra bez piłki Matusiaka oraz Garguły mogą być pewnym wytłumaczeniem. Niedopuszczalne jest jednak twierdzenie, że to posunięcie było błędem – chyba, że chcemy nadal być zaściankiem Europy.

W meczu z Albanią przekonaliśmy się po raz kolejny, że wystawianie Żurawskiego w obecnej formie jako jedynego napastnika mocno spowalnia grę ofensywną. Potwierdziło się to w spotkaniu z Danią, gdy chwilę po roszadach Żurawski przeprowadził kilka bardzo dobrych akcji atakując z głębi pola. Tomasz Zahorski w obydwu tych meczach udowodnił, że o ile gra w powietrzu jest jego chyba najmocniejszą stroną, o tyle jego umiejętności nie pozwalają jeszcze na błyskotliwą grę przy linii. Wojciech Łobodziński, który ma być alternatywą dla Kuby Błaszczykowskiego, z Albanią zagrał wręcz tragicznie, za to z Danią już całkiem przyzwoicie. Koniecznie jednak musi potrenować ostatnie podanie. Za to bardzo dobrze wypada w roli drugiego napastnika zwiększającego przewagę w polu karnym, zwłaszcza gdy trzeba powalczyć o górną piłkę – to jego chyba jedyna przewaga nad zawodnikiem Borussii Dortmund. Jacek Krzynówek nie jest już takim kołem zamachowym, jakim był przez ostatnie i poprzednie eliminacje, ale jego cwaniactwo boiskowe, dobry przegląd pola i piorunujące uderzenie z dystansu nadal każą go widzieć jako jedynego kandydata na lewą flankę. Dariusz Dudka jest bardzo nieprzewidywalnym zawodnikiem – pozostaje mu jedynie życzyć, by ustrzegł się błędów, a przy okazji zaskakiwał też bramkarzy po mocnych strzałach z daleka, w których jest coraz lepszy. Z kolei Jakubowi Wawrzyniakowi pozostaje życzyć, by rozwinął swoje umiejętności równie szybko jak wspomniany Dudka. Póki co podobnie jak kiedyś wiślak Kuba strasznie irytuje głupimi stratami, brakiem zwrotności i niezbyt umiejętnym ustawianiem się, ale cieszy jego dobra wydolność i niezły strzał. W meczu z Danią to on jako pierwszy zatrudnił Soerensena. Mimo to niewykluczone, że zastąpi go na lewej stronie Paweł Golański, który słabiej sobie radzi z kopaniem piłki lewą nogą, ale jest zawodnikiem lepszym taktycznie.

Warto poświęcić jeszcze parę słów naszemu ofensywnemu kwartetowi, który wespół z bocznymi obrońcami ma stanowić o sile naszego ataku. Smolarek jest równie dobry na flance jak i na szpicy, ale marnowanie jego sił na defensywę może być jednak błędem. Przy takiej ruchliwości i instynkcie strzeleckim wydaje się, że warto zostawić mu sporo swobody, a dowodem na to może być wypracowany karny w meczu z Danią. Tak umiejętnego dryblingu i sprytnego przewrócenia się mógłby mu pozazdrościć nawet Steven Gerrard.

Mimo wszystko Joergensen wyraźnie zahaczył Smolarka, co pozwala sądzić, że nie ujrzy on na ME żółtej kartki za symulowanie fauli, za to będzie bardzo pożytecznym zawodnikiem. Jeśli chodzi o Kubę Błaszczykowskiego, to jest bardziej niż pewne, że będzie umiał sobie poradzić z każdym obrońcą, jeśli tylko nie zaczną polować na jego nogi.

W przypadku Maćka Żurawskiego bezsporny wydaje się fakt, że zdecydowanie lepiej gra ustawiony jako nr 10, co tym samym czyni go bezpośrednim rywalem dla Rogera Guerreiro. Konkurencja między tymi zawodnikami powinna tylko podnieść poziom naszej reprezentacji. Roger pokazał się z bardzo dobrej strony w meczu z Danią i choć zabrakło mu efektywności, to jednak zaprezentował kilka zagrań niemal niedostępnych dotychczas dla piłkarzy z orzełkiem na piersi. Na uwagę zasługuje zwłaszcza jego umiejętność bycia pod grą, którą zademonstrował chwilę przed wyszukaniem Jacka Krzynówka, a ten w swoim stylu uderzył z dystansu, ale nad poprzeczką. Krzynówek z kolei to piłkarz o znanych zaletach i jeśli tylko jego partnerzy umożliwią mu oddanie w każdym meczu kilka strzałów sprzed pola karnego, to możemy być pewni, że wyjedzie on z Austrii z niezerowym kontem bramkowym.

Wygrana z Niemcami i wyjście z grupy jawi się nam jak marzenie ściętej głowy. Być może słusznie. Ale czy nie dokonuje się czasem rzeczy niemożliwych?

Napastnicy to zwykle najdrożsi, najczęściej wychwalani, najwięcej krytykowani i również najbardziej przepłacani piłkarze. W mediach często trwają dyskusje na temat przydatności tego lub owego atakującego – najczęściej z użyciem argumentu o ilości strzelonych bramek. Bez wątpienia to gole są solą piłki nożnej i ich brak oznacza obniżenie wartości widowiska, a dla przeciętnego fana jest równoznaczny ze słabą grą. Czy jednak na pewno w dzisiejszym futbolu napastnicy mają być przede wszystkim maszynami do strzelania goli? Tegoroczne finały europejskich pucharów zdają się przeczyć tej tezie.

W finale pucharu UEFA obydwa zespoły grały systemem z jednym napastnikiem, co jest istotne dla tematu tego artykułu, bowiem nieco inaczej wygląda gra dwóch napastników grających obok siebie, a nieco inaczej gra jednego, nawet jeśli ma blisko siebie skrzydłowych czy cofniętego napastnika, względnie atakujących pomocników. Przypatrzmy się pierwszej bramce strzelonej przez Zenit. Piłka wybita niemal na oślep do przodu jest zgaszona przez Fatiha Tekke (środkowy napastnik) i od tego momentu ten zawodnik w zasadzie przestaje brać udział w akcji! Pewnym paradoksem jest, że to Zenit strzelił Szkotom bramkę z kontrataku, ale to kwestia bardzo szybkiego wyjścia Rosjan do piłki i nie jest tu tak istotna. Zgaszoną piłkę przejmuje Denisow (środkowy pomocnik), niemal natychmiast podaje do Arszawina (ofensywny pomocnik) i pędzi w pole karne. Arszawin spokojnie podciąga kilka metrów wykazując się genialnym wyczuciem rytmu i po chwili podaje w uliczkę zakładając przy okazji siatkę obrońcy. Mocny płaski strzał z pierwszej piłki i Zenit prowadzi 1:0. Fatih Tekke w tym momencie drepcze spokojnie bliżej prawego skrzydła. Snajper?

Drugi gol. Żyrianow (środkowy pomocnik) dostaje piłkę tuż przed polem karnym, oddaje do tyłu i od razu wbiega przed bramkę. Piłka wędruje na lewą stronę pola karnego, gdzie już wbiega Fatih Tekke (środkowy napastnik), który spokojnie dogrywa piłkę wzdłuż bramki. Wepchnięcie jej do siatki jest formalnością. Bardzo istotny dla tej akcji był również odbiór piłki już na połowie przeciwnika, ale to temat na inną okazję, zresztą znacznie prostszy do ogarnięcia.

W finale Ligi Mistrzów sytuacja jest podobna (choć nie identyczna). Gole w regulaminowym czasie gry strzelają Cristiano Ronaldo (skrzydłowy lub cofnięty napastnik) i Frank Lampard (ofensywny pomocnik). W dużej mierze jest to zasługa przypadku, bowiem po fantastycznym uderzeniu Drogby słupek uratował Czerwone Diabły, a i Tevez miał swoje okazje w tym meczu – niemniej jest to dobra ilustracja roli, jaką aktualnie odgrywają napastnicy.

Warto przywołać też drużynę prowadzoną przez Luciano Spalettiego czyli AS Roma. Rozpatrując ich grę pod kątem taktycznym, oceniając poruszanie się zawodników, ich wzajemną współpracę, umiejętność gry podaniem trudno nie dojść do wniosku, że obecnie to jedna z najdoskonalszych drużyn Europy. Nie zawsze są w stanie nadrobić swoje słabości, ale ich grę prawie zawsze ogląda się z przyjemnością. Na pozycji środkowego napastnika najczęściej grają Francesco Totti lub Mirko Vucinic – ten pierwszy jest wręcz ideałem, jeśli zakładać, że środkowy napastnik powinien rozgrywać piłkę. Bezbłędnie reguluje tempo gry, zaskakuje podaniami z klepki, uwalnia się spod opieki obrońców i uruchamia lepiej ustawionych partnerów – pod koniec kariery jest chyba lepszy niż kiedykolwiek. A przy tym wciąż strzela sporo goli, ale czyni to dzięki niesamowitej precyzji strzału i wybitnej technice. Tymczasem zdobywanie bramek z pola karnego często przypada komu innemu, choćby Simone Perrotcie, któremu niesamowita wydolność umożliwia ciągłe wbieganie w pole karne przeciwnika wymiennie z walką o odbiór pod własną bramką.

Finały ostatnich mistrzostw świata nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule, ale zmuszają do refleksji. Jedyne drużyny, w których napastnicy zdobyli większość goli, to Hiszpania i Niemcy. Ci drudzy grali wówczas systemem z dwoma napastnikami, co zmienia postać rzeczy. W takim ustawieniu napastnicy na zmianę schodzą do skrzydeł lub cofają się po piłkę, pozostawiając drugiego bliżej bramki, co daje im większą szansę na zdobywanie bramek. Wymaga jednak od obydwu sporej wszechstronności – chyba, że te role są z góry podzielone. W takim przypadku jednak trudno mówić o grze z dwoma równolegle ustawionymi napastnikami. W przypadku dwóch finalistów sprawa wygląda inaczej. Ustawiany na szpicy Henry strzelił 3 gole, co można uznać za całkiem niezły wynik – pozostałe strzelali już pomocnicy, Zidane, Vieira i Ribery. Włosi zaprezentowali podejście wybitnie zespołowe – najlepszymi strzelcami drużyny z dwoma golami na koncie są Luca Toni i Marco Materazzi. Co ciekawe, Toni obydwa swoje gole zdobył w ćwierćfinale z Ukrainą! W półfinale jednego gola zdobył również napastnik, Alessandro del Piero – reszta to zdobycze pomocników i obrońców. Perfekcyjna współpraca i doskonała dyscyplina – również w dzieleniu się bramkami. Jak to u Włochów.

Jednym z pierwszych napastników, który zaprezentował styl gry typowy dla obecnych środkowych napastników był Patrick Kluivert w Barcelonie. Z Ajaxu do Milanu przechodził w glorii najlepszego strzelca, tam nie odnalazł się i szybko zmienił klimat na iberyjski. Dla Dumy Katalonii również zdobywał sporo bramek, ale w miarę piłkarskiego dojrzewania coraz częściej prezentował styl oparty na grze tyłem do bramki i sporej ilości podań z pierwszej piłki. Za nim szli następni. Bez wątpienia można tutaj wymienić takich zawodników, jak Frederic Kanoute, Emmanuel Adebayor, Didier Drogba, Nwankwo Kanu, Julio Cruz, Fernando Morientes etc. – wszyscy wysocy, dobrze grający głową i odnajdujący się w polu karnym, ale również o znakomitej technice, niezłej wizji i z dobrym ostatnim podaniem. Prawdopodobnie futbol będzie coraz częściej wymagał takich umiejętności od napastnika, a strzelanie goli będzie tylko dodatkowym atutem. Co prawda holenderska rewolucja totalnego futbolu już dawno zmieniła postrzeganie gry pozycyjnej, ale od dłuższego czasu jesteśmy świadkami coraz większych kroków w tym samym kierunku. Takie wyczyny jak zdobywanie korony króla strzelców Premiership przez nominalnego pomocnika mogą zdarzać się coraz częściej.